"Mimari proje çizdirmek" tek bir iş değildir. Yeni bir yapı için hazırlanan projeyle, mevcut bir binada değişiklik için hazırlanan proje aynı belgeleri istemez; ikisi de "İstanbul'da mimari proje" başlığı altında aranır ama süreçleri farklı işler.
Yeni yapıda önce ihtiyaç programı ve imar koşulları konuşulur. Mevcut bir yapıda ise iş genelde arşivdeki eski projeyle sahanın karşılaştırılmasından başlar — çünkü aradan geçen yıllarda pek çok bina, kağıt üzerindeki hâlinden az çok farklılaşmıştır. Kullanım değişikliği düşünülüyorsa bu farkın nereye kadar uzandığı baştan tanımlanmalıdır.
Süreç nasıl işler
Önce adres, tapu ve eldeki belgeler incelenir. Ardından yapılmak istenen iş netleşir; gerekiyorsa yerinde ölçüm ve rölöve yapılır. Buradan çıkan verilerle birkaç plan seçeneği hazırlanır ve kullanım, alan, uygulanabilirlik açısından karşılaştırılır. Seçilen tasarım kesit, görünüş ve gerekli detaylarla ilerletilirken statik, mekanik, elektrik gibi diğer disiplinlerle de koordinasyon kurulur.
Süreci uzatan aksaklıklar
- Mevcut belgeleri görmeden tasarıma girişmek — sonradan imar verisiyle çelişen bir plan ortaya çıkabilir.
- Yerinde ölçümü atlayıp yalnız eski arşiv projesine güvenmek — saha ile projedeki fark genelde teslim aşamasında ortaya çıkar, en kötü zamanda.
- Diğer disiplinlerle koordinasyonu en sona bırakmak — onaylanmış bir planda revizyon ihtiyacı doğurur.
Mimarın işi teknik dosyayı hazırlamaktır; ruhsat ya da onay kararı yetkili idareye aittir. Bu yüzden başlangıçta belediyeyle bir kez konuşmak, ilerideki sürprizlerin çoğunu önler.
Yeni yapı ile mevcut yapıda süreç neden ayrışıyor
Sıfırdan bir yapı için çalışılıyorsa mimarın elinde tek bir sabit vardır: parsel. Parselin imar durumu, yola cephesi, komşu parsellerle ilişkisi ve varsa plan notları önce okunur; ihtiyaç programı bu verilerle birlikte şekillenir. Mevcut bir yapıda ise elde zaten bir bina vardır ve mimarın işi genelde iki katmanlı olur: hem sahadaki gerçek durumu doğru okumak, hem de o durum üzerinden ileriye dönük bir öneri kurmak. İki süreç de "mimari proje" denilen aynı çatı altında toplanır ama başlangıç noktaları farklıdır — bu yüzden bir arkadaşınızın yaşadığı süreç sizinkiyle birebir örtüşmeyebilir.
Tasarım seçenekleri neden tek seferde bitmiyor
İlk taslak nadiren son hâlidir. Bir plan seçeneği kullanım açısından iyi görünse de gün ışığı, dolaşım mesafesi veya maliyet açısından ikinci bir seçenekle karşılaştırılınca zayıf kalabilir. Bu yüzden genelde iki-üç seçenek yan yana konur; hangi kriterin (alan verimi mi, ışık mı, uygulama kolaylığı mı) öncelikli olduğu yapı sahibiyle birlikte netleştirilir. Seçim yapıldıktan sonra plan donuklaşır ve detaylandırma başlar — bu sırayı tersine çevirmek, yani detaya erken girip planı geç netleştirmek, iş yükünü katlayan bir hata olarak sık karşımıza çıkar.
İlçeden ilçeye değişen uygulama
İstanbul tek bir imar rejimiyle yönetilmiyor gibi görünür bazen — çünkü aynı yönetmelik maddesi, farklı belediyelerde farklı yorumlanabiliyor. Bir ilçede kabul gören bir çözüm, komşu ilçede ek açıklama isteyebiliyor. Bu, kuralsızlık değil, yerel plan notlarının ve geçmiş uygulama alışkanlıklarının farklılığından kaynaklanıyor. Projeye başlarken "bu bölgede daha önce benzer bir iş nasıl sonuçlandı" sorusunun cevabı, kâğıt üzerindeki yönetmelik kadar değerli oluyor.
Zaman planlaması nereden başlar
Bir yapı sahibi genelde "ne zaman bitecek" sorusunu erken sorar, haklı olarak. Ama gerçekçi bir takvim, önce hangi belgelerin elde olduğuna bakılarak kurulabilir. Mevcut proje ve tapu tamsa, süreç doğrudan tasarımla başlar; rölöve gerekiyorsa takvime bir saha çalışması eklenir; belediyenin o dönemki iş yükü de değişkenlerden biridir. Bu yüzden ilk görüşmede net bir tarih vermek yerine, hangi adımların takvimi ne kadar etkileyeceği konuşulur.
Birden fazla parsel birleştirilecekse
Komşu iki parselin birleştirilip tek bir proje üzerinden geliştirilmesi düşünülüyorsa, bu tapu ve imar açısından ayrı bir süreç (ifraz/tevhit) gerektirir ve mimari proje bu süreç tamamlanmadan kesinleşemez. Parsel birleştirme niyeti varsa, mimari çalışmadan önce bu idari adımın nerede olduğu netleştirilmeli.
Adresinizi, elinizdeki planı ve ne yapmak istediğinizi kısaca yazın; oradan devam edelim.