Hiç düşündünüz mü, şehirlerde yağan her yağmur damlası nereye kayboluyor? İstanbul'da, çocukluğumda yağmurlarla oynardım. Sokağın köşesindeki logar kapağının üzerinden akan suyun cebimdeki misketleri peşine takıp götürdüğünü ilk o zamanlar görmüştüm. Oradan sonra, mis gibi ıslak toprağın kokusu havada gezinirdi. Seneler geçti, bu büyüye hayranlığım mimarlığa ve çevreye duyduğum ilgiyi büyüttü. Yıllar içinde özellikle yüksek katlı veya geniş bahçeli projelerde bu suyun yönetimi, tasarımın gizli kahramanlarından biri haline geldi.
Yağmur suyu drenajı, en basit şekliyle yağmurun bir şekilde toplanıp yapıya zarar vermeyecek güvenli alanlara taşınması anlamına gelir. Hesaplamanın amacı ne derseniz, bir yerleşim alanı veya bina yapacağımız zaman, yağan yağmurun ne kadar hacimde akacağını ve bu suyun nasıl yönlendirileceğini bulmaktır diyebilirim. Eğer drenaj etkili kurulmazsa, su birikir, alt yapıya baskı yapar, taban suyunu yükseltir. Sonunda binanın hem kendisi hem çevresi tehdit altına girer.
Yağmurun her damlası önemli. Özellikle Anadolu yakasındaki projelerimizde, beklenmedik bir sağanak suların ortalığı nasıl göle çevirdiğini canlı gördüm. O keşmekeşte, damla damla suyun nelere yol açabileceğini, ayağımda çizmelerle, şantiye gürültüsü arasında daha iyi anladım. O an kulağınız beton mikseri uğultusu, uzaklarda çakan şimşekler ve cama vuran iri damlaların sesiyle doluyken; bir mimar olarak önceden yapılmış hesaplara ne kadar güvenebileceğinizi yeniden düşünüyorsunuz.
Yağmur Suyu Drenajı Hesaplamasında Temel Adımlar
Neden? Çünkü her projede, ister villa ister gökdelen olsun, suyun hangi güzergaha gideceğini bilmeden tasarım yapmak akıntıya kürek çekmek gibidir. Yağmur suyu drenajının hesabı birkaç temel adımda tamamlanır. Her şeyden önce yağış verisini bilmek zorundayız. Her şehir hatta her semt için farklıdır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü bazı verileri paylaşıyor. Örneğin İstanbul için, bazen en şiddetli bir saatlik yağışı baz almak gerekir.
İkinci aşama, suyun toplayacağı alanı belirlemek. Bu alana katkıda bulunan çatı, teras, yol, otopark gibi alanların tamamı hesaba katılır. Burada malzemenin suyu geçirmezliği büyük rol oynar. Asfaltın üstü kaygan bir yüzey, gelen su damlaları üzerinde hızla kayar, şıpırtılar çıkar, hemen akıp gider. Ancak çim bir bahçede suyu toprağa emdirir, çevreye ferahlık getirir. Farklı kaplama türlerinin dokusu, suyun yolculuğunu değiştirir.
Bunları yaptıktan sonra, bir katsayı ile çarpılır. Biz buna "akış katsayısı" deriz. Yani yüzeye düşen yağmurun ne kadarı yüzeyde akıp gidecek, ne kadarı sızacak onu gösterir. Beton neredeyse sıfır sızdırır, toprağın ise biraz daha cömert olduğunu göreceksiniz.
Sonra? Yağış şiddetini (milimetre cinsinden) alın, toplanan alanla çarpın, gerekli katsayı ile de çoğaltınca o güzergaha düşen maksimum su debisi ortaya çıkar. İşte bu debiye dayanacak kapasitede kanal, oluk veya boru seçmeniz gerekir. Hele ki İstanbul'un sıkışık sokaklarında suyun fazlası caddenin ortasında taşkınlar çıkarır, duvarları sıvazlar.
Ben bir projede, Şişli'nin yoğun apartman dokusunda sırf bu hesabı eksik yapıldığı için bahçe duvarlarının yağmurdan patladığını, zeminde minik bir gölet oluştuğunu görmüştüm. Proje sırasında yapılan alt yapı iyileştirmeleri ve taşkın noktalarına acil müdahaleler çok zaman ve para kaybettirdi. Bu yüzden yağmur suyu drenajı, tasarım kadar sahadaki insanı ve süreçleri de koruyor bence.
Şantiyede Yağmuru Dinlemek Ve Deneyimlerim
Hiç düşündünüz mü, bir binanın temeline ilk beton dökülürken hava kapanır, herkes kulak kesilir. Gözümde bir keresinde, henüz bitmemiş bir avlunun ortasında yağmur başladığı o an canlanıyor. Taze betonun üzerinde minik su gölcükleri oluşmuştu. Kaba inşaat demirinin paslı dokusuna çarpan damlaların sesi, şantiyede bir anda farklı bir telaş başlattı. Herkes malzemeleri korumaya koştu, bir yandan da suyu doğru yöne akıtacak küçük kanallar açıldı. O anlarda gerçek hayatın içine sıradan hesapların ne kadar işe yaradığını görmek insanı mutlu ediyor.
Suyun yolunu bulması için sadece kağıt üzerindeki formüller yetmez bazen. Yerinde gözlem yapmayı ihmal etmemek gerek. Projenin bir aşamasında, topografyanın kendi potansiyelini iyi kullanarak, mevcut doğal eğimlere saygı göstererek boru çapını küçülttüyseniz hem tasarruf etmiş hem de doğallığı korumuş oluyorsunuz. Tasarım ve mühendisliğin el ele vermesi burada çok belirgin.
Yağmurun cılız sesinden, dolu yağarken zeminin tok tıkırtısına kadar her ayrıntı, doğru drenajın bir parçası. Mesela Kemerburgaz'da yaptığım bir konut projesinde, doğal sarkma sınırını iyi değerlendirdik. Yağmur suyu öncelikle geçirgen taş döşemelerden toprağa emildi, fazlası ise gizli yağmur oluklarından kontrollü bir şekilde yola ve ardından şehir altyapısına verildi. Bu hem fazladan suyun basınçla taşmasını önledi, hem çevreyi yeşil ve canlı tuttu. Kimi zaman soğuk beton üzerinde çalışırken, elleriniz ıslanmaktan buruşmuş olsa da çevrenin huzurlu akışı insanı motive ediyor.
Şantiyede çalışanlar bu sistemlerin varlığının getirdiği konforu, sel yaşanmayan bir Sonbahar sabahı çok daha iyi anlıyor bence. Ayrıca, yerel yönetimlerin koyduğu yönetmeliklere de dikkat etmek gerekiyor çünkü kurallara uygun yapılmayan bir drenaj sisteminin cezası ağır olur. Doğru hesap, doğru malzeme seçimi, işin başında atılan net adımlar ile taşkın riskini en aza indirebiliriz.
Şimdi size soruyorum, kendi yaşadığınız evin veya çalıştığınız binanın yağmur suyuyla ilişkisini hiç gözlemlediniz mi? Suyun izini sürüp engeller veya fırsatlar buldunuz mu? Deneyimlerinizi bizimle paylaşmak ister misiniz?
Kategoriler: GENEL, MİMARİ TANIMLAR
