Hiç düşündünüz mü bir kat planı ne kadar dikkatli hazırlandığında yaşam alanı ne kadar değişiyor? Ben bunu ilk kez Kadıköy'de bir apartman dönüşümü projesinde birebir yaşadım. İlk bakışta "Bu plan işte, değiştirsek ne olur" diyebilirsiniz. Ama inanın plan ölçeğiyle ilgili minicik bir hata koca bir oturma odasını iki kişiden fazla kullanılmaz hale getirebilir.
Şöyle anlatayım: Kat planı dediğimiz şey aslında o yapının kuşbakışı, üstten görünüşünün teknik bir çizimle betimlenmiş hali. İçindeki duvarlardan, kapılara – çekirdeğe kadar her şeyin orantılı bir şekilde gösterilmesi gerekiyor. İşte bu orantıyı belirleyen şey ölçek. Ölçek; plan üzerindeki ölçülerin gerçekteki ölçülere oranı demek. Genellikle Türk mimarisinde en sık kullandığımız ölçekler 1/100, 1/50 ve 1/20. Mesela 1/100 ölçekli bir planda bir santimetrelik çizgi, gerçek hayatta bir metreye eşit olur. Kulağa basit geliyor, öyle değil mi? Fakat iş uygulamaya geldiğinde bazen o cetvelle bir milimi hesaplarken kulağınızda matkap sesleri, toz kokusu ve bir yandan güneş ışığının betona vurmasını hissederek çalışıyorsunuz; işte o zaman ölçek hata kabul etmiyor.
Bence planı çizerken en başta ölçeği doğru belirlemek ve her ölçümde bu oranı gözetmek, hem tasarımın doğruluğu hem de iç mekânın yaşanabilirliği için altın değerinde bir adım. Bir gün Kemerburgaz'daki müstakil bir villa projesinde elektrik tesisatını döşeyen ekipten biri bana haklı bir serzenişte bulunmuştu: "Abi şu prizlerin yerini planlamışsınız ama ölçekte kayma var, duvarla hizası uymuyor." İşte ölçeklenen her detay bir sonraki aşamanın sorunsuz ilerlemesi için çok önemli.
Kat Planı Ölçek Hesaplaması Nasıl Yapılır
Neden bu hesabı doğru yapmak gerekiyor, hiç merak ettiniz mi? Çünkü yanlış hesaplanan bir ölçek işleri içinden çıkılmaz hale getirebilir. Peki bu hesaplamaya nereden başlanır? Öncelikle elimizde bir yapı var ve onun belirli bir metrekaresi, duvar kalınlıkları, odaların ölçüleri var. Siz de bunları kâğıda uygun bir şekilde aktarmak zorundasınız. Planın teknik çizimine geçmeden önce hangi ölçeği kullanacağınıza karar vermeniz şart. Detaylı bir çizim için genellikle 1/50 ölçek tercih edilir. Yani, gerçek boyutların ellide biri kağıda aktarılır. Basitleştirilmiş bir plan gerekiyorsa 1/100 de işinizi görebilir.
Şimdi geldik matematiğe. Ölçeği hesaplarken basit bir orantı kuruyorsunuz. Mesela, 4 metre uzunluğunda bir salon duvarınız var. Çizimi 1/100 ölçekli bir kağıda aktarmak için: 4 metreyi 100'e bölüyorsunuz, sonuç 4 santimetre. Yani planda 4 santimetre olarak çizeceksiniz. Burada elinizin hassasiyeti kadar cetvelinizin kenarındaki rakamlar da çok değerli. Bazen kalın bir kurşun kalemle çizilen bir duvar, incelikli ölçüm gerektiren bir mutfağı bir anda daraltabiliyor.
Bir diğer önemli ipucu ise, büyük projelerde bilgisayar destekli programlardan (AutoCAD, ArchiCAD gibi) faydalanmak. Çünkü İstanbul gibi sürekli büyüyen ve yoğun yapılaşmanın yaşandığı şehirlerde manuel çizimlerin hata payı giderek artıyor. Hele ki bir apartmanın zemin kat planından çatı katına kadar her kat için farklı ölçek kullanımını gerektiren durumlarda, dijital imkanlar büyük kolaylık sağlıyor. Ancak her şeye rağmen bazen sahada elinize bir cetvel, kâğıt ve bir fincan çay alıp duvarın soğuk yüzeyine dokunarak kontrol etmek gibisi yok.
Sadece kağıt üzerinde değil, malzeme seçiminde de ölçeğin etkisini hissetmek mümkün. Mesela, eski Beyoğlu projelerinden birinde, planda küçük gözüken ama gerçekte üç kişinin aynı anda kullanabileceği kadar geniş olan koridorlar vardı. Eğer ölçek doğru hesaplanmasaydı, mekânın o güzel ferahlığı kaybolurdu. Çekici mi geliyor kulağa? Aslında bu işler zannettiğiniz kadar karmaşık değil. Sistemi bir kez çözünce, her duvarın, pencerenin yerini milimetrik olarak aklınızda canlandırabileceksiniz.
Son olarak, planı ölçeklendirdikten sonra mutlaka kontrol yapın. Hafızanıza güvenmeyin. Ben defalarca bu hatayı yaptım. Yeni Bosna'daki bir ofis projesinde, girişteki kapının 20 santim sarktığını çizimde fark etmemiştim. Şantiyeye geldiğimde, kapı bir türlü duvara oturmuyordu. Her şey, kağıt üzerindeki bir rakam hatası yüzünden. O anki acele ve kafamdaki uğultu ile insan çok kolay yanılabiliyor. Sizde de böyle anlar oldu mu?
Tüm bu hikâyelerin ardından, sizce kat planı ölçeklemeyi yaparken en çok hangi aşamada zorlanıyorsunuz? Ya da bir duvarı ölçüp çizime aktarmak size ne hissettiriyor? Yorumlarda kendi deneyimlerinizi bekliyorum.
Kategoriler: GENEL, MİMARİ TANIMLAR
