Hiç düşündünüz mü, yoldaki o muntazam çizgilerin bir amacı olmasaydı hayat ne kadar karmaşık olurdu? Sokağın kenarında yürürken ayakkabı tabanınızın altındaki granit parçasının dokusunu hissettiniz mi? İşte o taş, belki de bir bordür taşıdır ve doğru hesaplanmadıysa bazen gözünüze batar, bazen ise hiç farkına varmazsınız. Bordür hesabı, bence sadece bir sayısal işlem değil, kent estetiği ve güvenliği için de önemli bir sorumluluk. İstanbul'daki projelerimde, özellikle trafiğin ve yayanın yoğun olduğu alanlarda, bordür işçiliğinin ne kadar hassas olduğunu daha iyi anladım. Eminönü'nde bir kaldırım yenileme çalışmasında, yanlış yapılan bordür hesabı yüzünden birkaç metre taş eksik çıkınca, malzeme bulmak için sabaha kadar uğraşmak zorunda kalmıştık; uykusuz geçen bir gece olmuştu.
Sadece mimarlar değil, belediye çalışanları ve müteahhitler için de bordür hesabı adım adım öğrenilmesi gereken önemli konulardan biri. Belki siz de inşaat sahasındaki o yoğun matkap sesleri, taş kesme makinelerinin tınısı arasında çalışan ustaların "Ne kadar taş gidecek usta?" sorusuna denk gelmişsinizdir. İşte bu sorunun yanıtı, öyle kafadan değil, doğru bir hesaplamadan çıkıyor. Şimdi, gelin hep beraber sıralı şekilde bu hesabı nasıl yapabiliriz görelim.
Bordür Hesabının Pratik Adımları
Öncelikle, bordür taşının ne olduğunu tam olarak açıklamak isterim. Bordür; yol, kaldırım, bahçe veya benzeri alanlarda sınır oluşturmak ve düzen getirmek amacı ile düzenlenmiş dayanıklı taş veya beton elemanlara denir. Genellikle kaldırım ile araç yolunu ayırır, kimi zaman ise park alanlarını vurgular; suyun akışını yönlendirir. En çok karşılaşılan boyutlar 10x20x100 santimetredir; dokusunu elinizle yoklarsanız biraz pürüzlü, sağlam bir yüzey hissedersiniz.
Bordür hesabı basit gibi gelse de dikkat edilmesi gereken nüanslar vardır. İlk adım, uygulama yapılacak alanın uzunluğunu ölçmektir. Bu genellikle şerit metre ile yapılır. Uygulama alanınızı belirlediniz mi? Diyelim ki 85 metre. Sonra, kullanacağınız bordür taşının birim uzunluğunu bilmeniz gerekiyor. En sık karşımıza çıkan bordür taşı genellikle 100 santimetre yani 1 metredir. Tabii, projenize özel kısa veya uzun bordür taşları da seçebilirsiniz; hatta kimi zaman, İstanbul'un tarihi sokaklarında eski tip taşlar bulunur ve bunlar özel ölçülerde olur.
Şimdi, toplam uzunluğu bir bordür taşının uzunluğuna bölersiniz. Formül çok basit: Alan Uzunluğu / Bordür Taşı Uzunluğu. Örneğin, 85 metre (alan uzunluğu) / 1 metre (bordür taşı uzunluğu) = 85 adet bordür taşı gerekir. Eğer taşınız 50 santimetrelikse, 85/0.50=170 taş gerekir. Ancak burada hemen bir tüyo vereyim: Şantiyede her zaman %5 kadar firesiz işlem olmuyor. Kırılan, kesilen ya da hatalı çıkan taşları göz önüne alıp, toplam miktara %5 kadar ekleme yapmak her zaman işinizi kolaylaştırır.
Başka önemli bir nokta ise köşe dönüşleridir. İstanbul'da Teşvikiye'de uyguladığımız bir park projesinde, köşe birleşim noktalarını düz sayıyla hesap edince taşlar tam oturmamış, ekstra iş çıkarmıştık. Bu yüzden köşe, eğim ve özel tasarım noktalarını mutlaka hesaba katmak gerekiyor. Ölçüm yaparken alanın birebir krokisini çizmek pratik ve sorunları önlemeye yardımcı bir yöntemdir. Beton zeminde malzeme titreşimini hissettiğinizde işin ciddiyetini bir kez daha fark edersiniz.
Bordür Hesabı İçin Malzeme ve Uygulama İpuçları
Hiç şantiyede öğle saatlerinde sıcağın altında bordür döşeyen ustaların terini, taşın üstünde damlarken görüp tasarımın ne kadar emek gerektirdiğini düşündünüz mü? Bordür döşeme işi sadece sayıları değil, kaliteli malzeme seçimini de gerektiriyor. Doğru taşı seçmek önemli. Ucuz bir taş hemen çatlayabilir, doku kaybı yaşanır. Sanki elinizi bir bulgur yığınına basıyormuş gibi ufalanır altı ayda. Kaliteli taş ise, yoğun trafik ve hava koşullarında o ilk günkü gibi sağlam kalır.
Bordür taşları genellikle betonarme ya da doğal taştan üretilir. Doğal taşlar daha estetik ve sağlam hissettirirken, fabrika üretimi beton bordürler ise ekonomiktir ve pratik kurulum sağlar. Kaldırım üzerini yürürken, farkında olmadan farklı dokuların ayağınızda yarattığı hissi hatırlayın. Özellikle Beşiktaş'ta uyguladığımız geniş meydan projelerinde, bazen iki farklı doku bir arada kullanılır ve bu sayede hem estetik hem de işlevsel bir sonuç çıkar ortaya.
Hesaplamadan sonra uygulama sırasında dikkatli olmak gerekir. Taşları dizmeden önce zeminin düzgünce hazırlanması, hafif eğimler için suyun rahat akması için planlama yapılması gerekir. İstanbul'da bir gün, bordür taşlarının yerleştirildiği bir caddede sabah erken vakitte yürürken, koyu renkli taşların sabaha karşı ıslak kenarlarından sarkan nem damlalarını hissetmiştim; taşın yüzeyine dokunduğumda serinliği elime işlemişti. İşte bu ayrıntılar, bordür uygulamasının başarısını gösterir. Yani sadece hesap yapmak yeterli değil, uygulama sırasında sürekli gözlem ve müdahale de gerekiyor.
Şu da aklınızda bulunsun; bordür taşlarının arasına çok geniş aralıklar bırakılırsa, uzun vadede taşlar oynayabilir veya boşluklara ot, çöp birikebilir. Aralıklara uygun şekilde dolgu yapılmalı, taşlar tokmak ile tam oturtulmalıdır. Bu aşamada çıkan sesler genelde kısa ve tok olur; "tık, tık, tık"… Bu ses bordürün sağlam yerleştiğinin habercisidir.
Son bir bilgi daha vereyim; bazen metrajda gözden kaçan nokta, eğimli ve kesikli alanlardır. Kavisli güzergahlarda bordür taşlarını daha kısa boylara kesmek gerekebilir. Çizim ve ölçümde bu detaylar ayrı ayrı hesaplanmalı.
Sonuç olarak, bordür hesabı doğru ölçü almak, kaliteli malzeme seçmek ve pratik uygulama yapmakla birleşince tam anlamıyla başarılı bir uygulama ortaya çıkarıyor. Sizin bordür döşeme veya ölçüm sırasında yaşadığınız ilginç bir anı ya da öğrendiğiniz farklı bir yöntem oldu mu? Deneyiminizi paylaşmak ister misiniz?
Kategoriler: GENEL, MİMARİ TANIMLAR
